लोकसंस्कृतौ समावेशित: पुष्पदेहली-उत्सवः बालकानां कृते स्वास्थ्यप्रवर्धनस्य भारतीयज्ञानपरम्परायाः च द्वारम् उद्घाटयिष्यति– ” डॉ. कविता भट्टशैलपुत्री”
वार्ताहर:- कुलदीपमैन्दोला कोटद्वारं
श्रीनगरं। अद्यकाले उत्तराखण्डे पुष्पदेहली बहु लोकप्रिया विद्यते । सन्दर्भेस्मिन्नेव श्रीनगरसमीपस्थस्य खिर्सूविकासखण्डस्य सरणाग्रामस्य अन्यग्रामस्य च बालकानां कृते पठनपाठन-अध्ययनसामग्री च वितरिता अभवत्। अस्मिन् अवसरे मुख्यातिथिरूपेण साहित्याकादमीपुरस्कारविजेता प्रख्यातलेखिका डॉ. कविताभट्ट:, सहायकप्राध्यापिका, दर्शनविभागस्य हेमवन्तीनन्दनबहुगुणागढ़वालकेन्द्रीयविश्वविद्यालयश्रीनगरं गढ़वालं, या हि पर्वतीयपृष्ठभूमितः संघर्षैः मूलैः च सम्बद्धा अस्ति, बालकानां मार्गदर्शनं कृत्वा प्रोत्साहनं दत्तवती।
एतां सामग्रीं बालकानां कृते वितरन्ती सा अवदत् यत् उच्चशिक्षायां भारतीयज्ञानपरम्परा अनिवार्यविषयरूपेण पाठ्यते। भारतीयज्ञानपरम्परा सर्वलोकपरम्पराणां पोषणमपि स्वेन सह वहति। यथा ग्रामीणक्षेत्रेषु आयुर्वेदादिव्यवस्थानां ज्ञानं यथा पोषितं तथैव पौराणिकस्थानीयपरम्पराणां परिष्कृतरूपं विविधग्रन्थेषु समावेशितम् इति स्पष्टं भवति।
तया बालेभ्य: पर्वतसंस्कृतिसम्बन्धितं गीतं गीतं, ‘वयं स्म: गढ़वाली अस्माकं गढ़वाल:, यो च अस्माकं पर्वत:! इयम् अस्माकं जन्मभूमिः, एषः अस्माकं गढ़वालः…!’ गायनेन शिक्षितम्।
पुष्पोत्सवस्य महत्त्वं व्याख्याय सा अवदत् यत् एषः उत्सवः बालानाम् शारीरिक-मनो-स्वास्थ्यस्य, उत्थानस्य च कृते स्वस्थ-परम्परा अस्ति। सम्प्रति बालकाः केवलं यन्त्राणि एव अभवन् । तस्य सम्पूर्णं ध्यानं मोबाईल, वीडियोगेम्स्, सङ्गणकेषु च सीमितम् अस्ति । परिणामः अस्ति यत् बालकाः शारीरिकरूपेण मानसिकरूपेण च सम्यक् विकासं कर्तुं न शक्नुवन्ति ।
उत्तराखण्डस्य पुष्पपरम्परा अस्मिन् विषये अत्यन्तं महत्त्वपूर्णा अस्ति या बालकान् प्रकृत्या सह उत्सवस्य आनन्देन च सम्बद्धं करोति। अस्याः परम्परायाः माध्यमेन बालकानाम् एकत्र आगत्य प्रकृत्या सह निकटतरः सम्बन्धः भवति । उत्तमसंस्कारैः सह अस्मिन् अवसरे गीतानि पुष्पहरगीतानि, व्यञ्जनानां स्वादः च बालकेषु सुखम्, आक्सीटोसिन्, सेरोटोनिन्, डोपामाइन् इत्यादीनां महत्त्वपूर्णानां हार्मोन् इत्येषां स्रावस्य योगदानं करोति एतेन तेषां मनोशारीरिकस्वास्थ्यं परिष्कृतं भवति । अत एव पुष्पदेहलीपरम्परा स्वस्थसंस्कृतेः महत्त्वपूर्णा, प्रासंगिका, समये च वाहिका अस्ति ।
यथा भारतीयज्ञानपरम्परायां स्वस्थव्यक्तित्वस्य कृते व्यक्तित्वस्य विविधपरिमाणानां सुदृढीकरणस्य आवश्यकता वर्तते, तथैव व्यक्तित्वस्य उत्थानस्य मनोशारीरिकस्य च उत्थानस्य कृते अपि पुष्पदेहली इत्यादीनां लोकपरम्पराणां आवश्यकता वर्तते।
सरणायां तैलेश्वरमहादेवमन्दिरसंकुले आयोजितस्य अस्य कार्यक्रमस्य कृते डॉ. कविता भट्टशैलपुत्री तस्याः पतिः सुभाषभट्टः च पठनपाठनं अध्ययनसामग्री च प्रदातुं बालकान् प्रोत्साहं च दत्तवन्तः।
पुष्पदेहली कार्यक्रमस्य शुभावसरे माणिकव्यापारिश्रीनगरद्वारा बालकानां कृते पेयजलस्य शीशकानि प्रदत्तानि। अस्य कार्यक्रमस्य अवसरे बालकाः पुष्पगीतानि गायन्ति स्म, परस्परं सांस्कृतिकसंवादं च स्थापयन्ति स्म । तदतिरिक्तं संस्कृति-भारतीय-ज्ञान-परम्परा-आधारित-प्रश्नोत्तर-प्रतियोगिता अपि आयोजिता । ग्राम्यक्षेत्रं परित: पुष्पोत्सवस्य अवसरे प्रत्येकस्य गृहस्य द्वारं पुष्पैः अलङ्कृतं भवति । अत्र पुष्पहरबालाः उत्साहेन भागं गृहीतवन्तः। सहैव भारतीय-ज्ञान- सम्पत्त्या सम्बद्धानां विषयाणां विषये उत्साहेन च चर्चां कृतवन्तः । पुष्पदेहलीकार्यक्रमस्य समापनावसरे ‘अटलभारत-फाउंडेशन’ इत्यस्य राष्ट्रीयमीडियाप्रभारी गबरसिंहभण्डारी, प्रदीपबंसल:, जगमोहनसिंहभण्डारी, रामसिंहभण्डारी, प्रवीणसिंह:, मानिकबंसल:, जयपालसिंह:, कलमसिंहखत्री आदय: उपस्थिता: आसन्।