वाक्

नवदिल्ली – अमेरिकायाः राष्ट्रपतिः डोनाल्ड् ट्रम्प् इत्यनेन व्यक्तं यत् “भारतराष्ट्रप्रधानः नरेन्द्रमोदी मम सह संवादे उक्तवान् यत् सः रश्या-देशात् तेलक्रयं निरोद्धुम् इच्छति।” इत्यस्य विषये भारतसर्वकारेण सन्देहः व्यक्तः कृतः। भारतस्य विदेशमन्त्रालयेन गुरुवासरे स्पष्टीकृतं यत् – “एतादृशं दूरभाषसंवादं गतदिने सम्पन्नम् इति अस्माकं ज्ञाने नास्ति।”
बुधवासरे ट्रम्पेन अमेरिकायां whitehouse मध्ये आयोजिते पत्रकारसम्मेलने उक्तं यत्, “मोदी महोदयेन अद्य मम सह वार्तालापे आश्वासनं दत्तं यत् भारतं शीघ्रमेव रश्या-तेलक्रयं स्थगयिष्यति।” इति।
एतस्मिन्नुक्तौ भारतसर्वकारः प्रत्युत्तररूपे अवदत् — “भारतीयजनहितस्य संरक्षणं अस्माकं प्रमुखं लक्ष्यं अस्ति, तथा अस्माकं आयातनीतिः अस्मदीयं स्वहितं दृष्ट्वा एव नियोज्यते।”
भारतं युध्दारम्भात् (सन् २०२२ तमे) परं रश्या-तेलस्य प्रमुखः ग्राहकः अभवत्। यतः रश्या-देशेन तेलं न्यूनमूल्ये विक्रयते, अतः भारतस्य उर्जास्रोताः स्थिराः अभवन्। किन्तु, अमेरिकायाः शासनम् पुनःपुनः भारतं प्रति दाबं करोति यत् — “रश्या-ऊर्जाबजारं परित्यज्य युक्रेनयुद्धस्य आर्थिकदाबं वर्धयतु।”गुरुवासरे पत्रकारैः पृष्टे भारतस्य विदेशमन्त्रालयस्य प्रवक्त्रा उक्तं — “अस्माकं प्रधानमन्त्रिणा ट्रम्पेन सह गतदिने वार्ता जाता वा न, इति अस्माकं ज्ञातुं न शक्यते। तथापि अमेरिका-सह अस्माकं चर्चाः निरन्तरं प्रचलन्ति।”
अमेरिकायाः प्रवक्ता उक्तवान् यत् – “भारतं रश्या-तेलक्रयं क्रमशः न्यूनं करोतु इति चर्चाः फलप्रदाः आसन्।” तथापि भारतं स्पष्टं कृतवान् यत्, “आयातनीतिः अस्माकं उपभोक्तृहितं रक्षयितुं एव नियोज्यते, बाह्यदाबं प्रति निर्भरता नास्ति।”
अमेरिकाद्वारा रश्या-ऊर्जाबजारस्य आर्थिक-एकाकीकरणं प्रयुक्तं अस्ति, यतः युक्रेनयुद्धे रूसः शान्तिसन्धिं स्वीकरोतु इति तेषां प्रयत्नः अस्ति। तथापि, भारतं च चीनं च रश्या-तेलक्रयस्य प्रमुखौ ग्राहकौ स्तः। एषा आर्थिकसहायता रश्या-देशस्य इन्धनउद्योगं पतनात् रक्षति इति विशेषज्ञैः अभिप्रेतम्।
भारत-अमेरिका सम्बन्धेषु एषः विषयः नवीनं ताणं जनयति। ट्रम्पशासनं रश्या-युद्धे कठोरनीतिं गृह्णाति, किन्तु भारतं स्वार्थनिरपेक्षं उर्जानीतिं अनुवर्तते।
भारतीयविश्लेषकाः मन्यन्ते यत् – “भारतं स्वतन्त्रं राष्ट्रम् अस्ति। अस्माकं नीतयः अस्मदीयं आर्थिकं व लोकहितं रक्षितुं एव प्रयुक्ताः, न तु कस्यचित् दबावेन।”
एवं वर्तमानस्थितौ भारतं रश्या-सह तेलव्यवहारं तत्कालं न स्थगयिष्यति इति अनुमानं भवति। तथापि, युग्मदेशयोः मध्ये संवादः शान्तस्वरूपेण अनुवर्तते।