गुरुपूर्णिमा २०२६ – भारतीयसंस्कृतेः अत्यन्तं पवित्रेषु पर्वसु गुरुपूर्णिमा विशेषमहत्त्वयुक्ता अस्ति। अस्मिन् दिने स्वगुरूणां, आचार्याणां, अध्यात्ममार्गदर्शकानां च प्रति कृतज्ञताभावः श्रद्धया सह प्रकट्यते। भारतीयपरम्परायां “गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः। गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः॥” इति प्रसिद्धः श्लोकः गुरोः परमस्थानं सूचयति। ‘गुरु’ इति शब्दस्य अर्थः अज्ञानरूपान्धकारात् ज्ञानरूपप्रकाशं प्रति नयति इति। अतः गुरुः केवलं शिक्षां न ददाति, अपितु जीवनस्य यथार्थमार्गं दर्शयति। आषाढमासस्य पूर्णिमातिथौ आचर्यमाणं एतत् पर्व ज्ञानस्य, संस्कारस्य, विनयस्य च उत्सवः अस्ति।
गुरुपूर्णिमा २०२६ : तिथिः तथा शुभमुहूर्तम्
वर्षे २०२६ गुरुपूर्णिमा बुधवासरे, २९ जुलै-दिनाङ्के आचर्यते।
पूर्णिमातिथेः आरम्भः — २८ जुलै २०२६, सायं ०६:१८ वादनात्।
पूर्णिमातिथेः समाप्तिः — २९ जुलै २०२६, रात्रौ ०८:०५ वादनपर्यन्तम्।
पूजायाः शुभमुहूर्तम् — २९ जुलै प्रातः ०५:४१ वादनात् ०९:०५ वादनपर्यन्तं समयः अत्यन्तं शुभः मन्यते।
एषा व्यासपूर्णिमा इत्यपि प्रसिद्धा अस्ति। परम्परानुसारं अस्मिन् एव दिने महर्षेः वेदव्यासस्य जन्म अभवत्। स एव महाभारतस्य रचयिता तथा चतुर्णां वेदानां संकलयिता आसीत्। तस्य ज्ञानयोगदानस्य स्मरणार्थं गुरुपूर्णिमा व्यासपूर्णिमा इत्युच्यते।
गुरुपूर्णिमादिने प्रातःकाले ब्रह्ममुहूर्ते उत्थाय स्नानं कृत्वा शुचिवस्त्राणि धारयेत्। ततः गृहे वा आश्रमे वा गुरोः प्रतिमायाः अथवा छायाचित्रस्य पुरतः दीपं प्रज्वालयेत्। पुष्पैः, फलैः, नैवेद्येन च गुरोः पूजनं कुर्यात्। यदि गुरुः साक्षात् उपस्थितः भवति तर्हि तस्य चरणयोः प्रणिपत्य आशीर्वादं गृह्णीयात्।
अनन्तरं गुरुमन्त्रस्य जपः, वेदाध्ययनम्, गीता-पारायणम् अथवा ध्यानाभ्यासः कर्तव्यः। आध्यात्मिकगुरोः मार्गदर्शनेन ध्यानं करणं मनःशान्तिं, आत्मबलं च वर्धयति।
अस्मिन् पुण्यदिने दानस्य अपि विशेषमहत्त्वम् अस्ति। अन्नदानम्, वस्त्रदानम्, विद्यादानम्, निर्धनानां सहाय्यता, रोगिणां सेवा च पुण्यप्रदा मन्यते। मातापितृभ्यां तथा वृद्धजनाभ्यां प्रणामं कृत्वा तेषामाशीर्वादः अपि अवश्यं ग्राह्यः, यतः ते जीवनस्य प्रथमगुरवः सन्ति।
गुरुपूर्णिमा केवलं धार्मिकपर्व नास्ति, अपितु ज्ञानस्य, संस्कारस्य, गुरुभक्तेः, आत्मविकासस्य च उत्सवः अस्ति। गुरुः मनुष्यस्य जीवने अज्ञानतमसः निवारणं कृत्वा सत्यस्य, धर्मस्य, सदाचारस्य च मार्गं प्रकाशयति। अतः अस्मिन् पवित्रे दिने सर्वे स्वगुरून् श्रद्धया पूजयन्तु, तेषामुपदेशान् जीवने आचरन्तु, ज्ञानस्य प्रसाराय च संकल्पं कुर्वन्तु। गुरुकृपया एव जीवनं सफलं, समाजः समुन्नतः, राष्ट्रं च समृद्धं भवति। अतः वर्षे २०२६ गुरुपूर्णिमायाः पावनावसरे श्रद्धाभक्तिपूर्वकं गुरुपूजनं कृत्वा ज्ञानस्य, विनयस्य, सदाचारस्य च आदर्शान् स्वजीवने प्रतिष्ठापयेम।
