सामन्यतया देवतापूजार्थं दिवासमय: एव प्रशस्त: । किन्तु शिवरात्रिपर्वणि तस्य नामानुगुणं रात्रिरेव प्रशस्तकाल: पूजार्थम् । सम्पूर्णम् उपवासं कृत्वा रात्रौ जागरणम् आचरणीयम् । रात्रौ एव पूजा करणीया इति । शिवः सनातनधर्मस्य प्रमुखः देवः अस्ति। शिवः कैलासे निवसति। सः एव विश्वनाशकोऽस्ति। तस्य भार्या नाम पार्वती अस्ति। सः भस्मेन अवलिप्तः। शिव अर्धचन्द्रं शिरसि धरति। अतः तस्य अपरनाम “चन्द्रशेखरः” इति। समुद्रमन्थनकाले उत्थित-हलाहलविषं पीत्वा शिवः नीलकण्ठः सञ्जातः। नीलकण्ठः सः कण्ठे सर्पं धरति।
तस्य त्रीणि नेत्राणि सन्ति। हिन्दुविश्वासानुसारेण गङ्गायाः उत्पत्तिस्स्थलं शिवस्य जटैव। एतस्मात् शिवः गङ्गाधरः इति ख्यातः। तस्य करे डमरु-त्रिशूलश्च शोभते। त्रिशूलः त्रिगुणान् निर्दिशति। शिवः व्याघ्रचर्म वस्त्रमिव परिगृह्णाति। सः पञ्चाननः, शंङ्कर: इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः। तस्य विविधानि रूपाणि सन्ति। सः नूतनैः रूपैः लक्षणैश्च प्रतीयते। शिवः साधारणतया विमूर्तलिङ्गरूपेणैव पूज्यते। ध्यानमग्नस्य ताण्डवनृत्यरतस्य च शिवस्य मूर्तिः ख्यातः। शिवः शिवलिङ्गस्य रूपे अपि पूज्यते। भारते शिवस्य द्वादश ज्योतिर्लिङ्गानि सन्ति। तानि प्रसिद्धानि तीर्थक्षेत्राणि सन्ति।
.महाशिवरात्रिः हिन्दुधर्मस्य जनानां पवित्रतमः व्रतः उत्सवः च मन्यते। महाशिवरात्रिः प्रतिवर्षं फाल्गुनमासस्य चतुर्दशीयां आचर्यते। अस्मात् दिवसात् एव सम्पूर्णस्य जगतः कार्यम् आरब्धम् इति विश्वासः अस्ति । अस्मिन् दिने भगवान् शिव-मातुः पार्वतीयोः विवाहकार्यं सम्पन्नम्। भारते अन्येषु च अनेकेषु देशेषु महाशिवरात्रिपर्वः महता धूमधामेन आचर्यते।
अस्मिन् दिने भगवान् भोलेनाथः समुद्रस्य मथनात् प्राप्तं विषं आलिंग्य जगतः विनाशात् तारितवान्। अस्मिन् दिने शिवस्य प्रत्येकं मन्दिरं भव्यरूपेण अलङ्कृतं भवति, क्षीरेण वा जलेन वा अभिषेकं कृत्वा पूजा क्रियते।
अस्मिन् दिने भारतस्य अविवाहिताः बालिकाः स्वकामस्य प्राप्त्यर्थं निर्जलोपवासं कुर्वन्ति, शिवस्य पूजां कुर्वन्ति।
बेलपत्रस्य, धतूरस्य, बेरस्य, फलस्य, क्षीरस्य च अभिषेकेन भगवान् शिवः अतीव प्रसन्नः इति विश्वासः अस्ति।
शिवमहापुराणस्य अनुसारम् अस्याः रात्रौ भगवान् भोलेनाथः बृहत् ज्योतिर्लिंगरूपेण प्रादुर्भूतः, ब्रह्मविष्णुः च प्रथमं तस्य पूजां कृतवन्तौ।
भगवान् भोलेनाथः स्वभक्तैः अतीव शीघ्रं प्रसन्नः भवति इति विश्वासः अस्ति।
भगवान् शिवः विश्वनाशकः अपि उच्यते अर्थात् यदा यदा पृथिव्यां अत्याचारः पापं च वर्धते तदा तदा अवताररूपेण आगत्य शिवः अत्याचारं पापं च नाशयति।
