वाक्

तमिळ्नाडु-राज्यस्य उपमुख्यमन्त्री उदयनिधिः स्टालिन् २१ नवम्बर् २०२५ दिवसे चेन्नै-नगरे आयोजिते ग्रन्थ-विमोचन-समारोहे वक्तुम् उक्तवान् यत् “संस्कृतम् मृतभाषा” इति। अस्य वचनस्य कारणेन राष्ट्रे चर्चायाः तरङ्गाः उत्पन्नाः, विशेषतः भारतीयजनतापक्षस्य (भाजप) नेतृभिः तीक्ष्णं प्रत्युत्तरं दत्तम्।
उदयनिधिः केन्द्रस्य भाषानिर्वहण-विनियोगं प्रति असन्तोषं व्यक्त्वा अवदत् यत् तमिळ्-विकासाय केवलं १५० कोटि-रूप्यकाणि दत्तानि, किन्तु संस्कृतस्य—यस्य तेन “मृतभाषा” इति वर्णनम्—२४०० कोटि रूप्यकाणि नियुक्तानि। तस्य एषा तुलना विवादस्य मूलं जातम्।
एतस्मिन् वाक्ये तुङ्गत्वम् अनुभूय भाजप-नेत्री तमिलिसै सौन्दरराजन् पीटीआई इत्यनुस्थाने अवदत्—
“कोऽपि भाषा मृतेत्युक्तुं न अधिकृतः। संस्कृतम् अद्यापि भारतस्य सर्वत्र पूजा-कृत्येषु, वेदाध्ययने, कर्मकाण्डेषु च व्यापकं प्रयुज्यते। भाषायाः गौरवम् अधिकरणाय अन्यभाषाया गिरावकरणं न उचितम्। नेतृभिः भाषायाः संस्कृतेः च विषये उत्तरदायित्वेन भाषितव्यम्।”
सा एव अवदत् यत् तमिळ्भाषा अपि संस्कृतस्य अनेकान् शब्दान्, रूपाणि, संकल्पांश्च स्वीकृतवती।
“तमिळ् उदार-हृदया भाषा। सा संस्कृतात् अपि अनैकानि पदानि, भावनाश्च गृहीत्वा स्वबळं प्रदर्शयति, न दुर्बलताम्।”
उदयनिधेः उक्तिः समाज-माध्यमेषु अपि तीव्रं प्रतिस्पन्दनम् उत्पादितवती। अनेके विद्वांसः अवदन् यत् संस्कृतम् ‘मृतम्’ इति नुच्यते, किन्तु ‘शास्त्रीयम्’ इति श्रेयस्करं परिभाषणम्, यतः भाषा यदा नित्यजीवने न प्रयुज्यते, किन्तु संस्कृतिः, विद्याशाखाः, धार्मिकविधयः च तस्यां प्रतिष्ठिताः भवन्ति, तदा सा भाषा न विनष्टा, अपि तु आध्यात्मिक-शैक्षिक-क्षेत्रेषु जीवति।
तमिळ्नाडु-राज्ये भाषासम्बद्धा विवादाः नूतनाः न; किन्तु अस्य प्रसङ्गस्य विशेषता तत्र अस्ति यत् संस्कृतम् भारतीय-परम्परायां प्राचीन-विद्या-भाषा इति सार्वत्रिकम् मान्यते। अतः तस्य अवमाननरूपः शब्दः राष्ट्रे तीव्रं मनोविकारम् उत्पादयति।
राजनीति-विमर्शकाः मन्यन्ते यत् अस्य विवादस्य पृष्ठतः तमिळ्-ओळ्ळियम् (Tamil identity) तथा केन्द्र-राज्य-सम्बन्धाः इत्यादयः प्रश्नाः पुनः चर्चायां प्रविष्टाः। तथापि, भाषासम्बद्धाः मतभेदाः यदा अतीव कठोररूपेण व्यक्त्यन्ते, तदा सांस्कृतिक-एकता बाध्यते इति अनेकाः विश्लेषकाः सूचयन्ति।
भाजपा-नेतारः अवदन् यत् उदयनिधिनः एतादृशं वक्तव्यं अनावश्यक-प्रक्षोभं जनयति। तेषाम् मतम्—
“भारतस्य सर्वा भाषाः पूजनीया:। संस्कृतम् अस्माकं आध्यात्मिक-विद्यायाः मूलं, तमिळ् अपि प्राचीना, समृद्धा, सर्जनात्मक-शक्तियुक्ता च। उभयोः भाषयोः आपसीय-सम्मानम् एव देशस्य बलम्।”
अन्ते भाषानां विषये राजनैतिक-वाक्यानि पुनः प्रमाणयन्ति यत् भारतस्य भाषिक-विविधता राष्ट्रस्य सहजातम् ऐश्वर्यम्, यत्र कश्चन भाषापरम्परां न अवज्ञातुं योग्यः, किन्तु सर्वासां समानसम्मानः एव अपेक्षितः।