हिन्दू-धर्मे शनि-जयन्त्याः विशेषं महत्त्वं मन्यते। परम्परानुसारम् अस्यां तिथौ भगवान् शनिदेवस्य जन्म अभवत् इति श्रद्धा अस्ति। एषा “शनि-अमावास्या” तथा “शनैश्चरी-अमावास्या” इत्यपि नामभ्यां प्रसिद्धा अस्ति। प्रतिवर्षं ज्येष्ठ-मासस्य कृष्ण-पक्षस्य अमावास्या-तिथौ शनि-जयन्ती आचर्यते। किन्तु २०२६ तमे वर्षे एषा जयन्ती विशेषतया महत्त्वपूर्णा भविष्यति, यतः अस्मिन् वर्षे शनि-जयन्ती शनिवासरे एव आगच्छति। ज्योतिष-शास्त्रानुसारम् एषः दुर्लभः संयोगः प्रायः त्रयोदश-वर्षानन्तरं भवति। अतः अस्मिन् दिने पूजा-पाठ-दानादीनां महत्त्वं बहुगुणितं भवति।
शनि-जयन्त्याः तिथिः
दृक्-पञ्चाङ्गानुसारम् अमावास्या-तिथिः २०२६ तमस्य वर्षस्य मई-मासस्य १६ दिनाङ्के प्रातः ५ वादनस्य ११ निमेषात् आरभ्य भविष्यति। सा च १७ मई दिनाङ्के रात्रौ १ वादनस्य ३० निमेषे समाप्तिं गमिष्यति। उदय-तिथेः अनुसारं शनि-जयन्ती १६ मई २०२६ शनिवासरे आचरिता भविष्यति।
शनि-जयन्त्यां किं करणीयम्?
ज्योतिषाचार्यः डॉ. गौरव-कुमार-दीक्षितः कथयति यत्, शनि-जयन्त्यां शनिदेवस्य पूजया शनि-दोषात्, साढेसाती-ढैय्या-सम्बद्ध-पीडाभ्यश्च राहतिः प्राप्तुं शक्यते। येषां जनानां कुण्डल्यां शनिमहादशा, साढेसाती अथवा ढैय्या प्रवर्तते, तैः अस्मिन् दिने विशेष-पूजा अवश्यं कर्तव्या।
अस्मिन् दिने दशरथ-कृतं शनि-स्तोत्रं तथा शनि-चालीसायाḥ पाठः करणीयः।
कृष्ण-तिलानां, कृष्ण-वस्त्राणां तथा सर्षप-तैलस्य दानं शुभं मन्यते।
दरिद्र-आवश्यक-जनानाम् उद्दिश्य माष-दालस्य, सर्षप-तैलस्य अथवा तेन निर्मित-भोजनस्य दानं करणीयम्।
अश्वत्थ-वृक्षस्य अधः दीपं प्रज्वाल्य हनुमत्-चालीसायाḥ पाठः करणीयः।
लौह-पात्रे सर्षप-तैलं स्थाप्य तस्मिन् मुद्रां निक्षिप्य तस्मिन् स्वमुखं दृष्ट्वा तस्य दानं करणीयम्।
श्रद्धा अस्ति यत् एतेषाम् उपायानां पालनात् शनिदेवः प्रसन्नः भवति तथा जीवनस्य कष्टानि न्यूनानि भवन्ति।
शनि-जयन्त्यां किं न करणीयम्?
शनि-जयन्त्यां कतिपयानि नियमाः विशेषतया पालनाः—
तामसिक-भोजनस्य तथा मद्यपानस्य सेवनं न करणीयम्।
श्रमिकाणां, वृद्धानां तथा आवश्यक-जनानाम् अपमानः कदापि न करणीयः।
अस्मिन् दिने केश-नख-कर्तनं वर्जनीयम्।
चर्म-निर्मित-वस्तूनि, पादत्राणानि तथा कृष्णवर्णीय-वस्तूनां क्रयः अशुभः मन्यते।
यदि कस्यचित् कुण्डल्यां सूर्यस्य शनिनश्च दशा एकत्र प्रवर्तते, तर्हि अस्मिन् दिने सूर्य-पूजां वर्जयितुं परामर्शः दीयते।
ज्योतिषाचार्याः वदन्ति यत्, शनि-जयन्त्याः दिवसः आत्मचिन्तनस्य, सेवायाः तथा भक्तिपूजायाः कृते अत्यन्तं विशेषः मन्यते। श्रद्धया कृतैः उपायैः दानैश्च शनिदेवस्य कृपा अवश्यं प्राप्यते इति जनविश्वासः अस्ति।
