हिन्दुधर्मे गङ्गादशहरायाः महत्त्वं महान् अस्ति। अस्मिन् दिने गङ्गास्नानस्य दानस्य व्रतस्य च विशेषफलप्राप्तिः भवति। भगवतः कृपाप्राप्त्यर्थं एषः दिवसः अत्यन्तं पुण्यदायकः मन्यते।
ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य दशमी तिथौ गङ्गादशहरा उत्सवः आचर्यते। सनातनधर्मे अस्य पर्वणः विशेषं महत्त्वम् अस्ति। अस्मिन् दिने गङ्गास्नानस्य, दानस्य, तृषितेभ्यः जलदानस्य च विशेषफलम् उक्तम् अस्ति। अस्मिन् वर्षे गङ्गादशहरायाः तिथिः २४ मे दिनाङ्कस्य सायंकालात् आरभ्यते। सा २५ मे दिनस्य मध्याह्नपर्यन्तं भविष्यति, किन्तु गङ्गादशहराव्रतं तथा उत्सवः २५ मे दिनाङ्के एव आचरिष्यते।
सनातनधर्मे उदयतिथेः विशेषमहत्त्वं स्वीकृतम् अस्ति। यत्किञ्चित् व्रतं, पर्व वा सूर्योदयात् अनन्तरं प्राप्यमाणायां तिथौ एव आचर्यते। अतः गङ्गादशहरायाः दशमी तिथिः २४ मे दिनस्य सायंकाले प्रारभते, किन्तु स्नानं, दानं, व्रतम्, पूजार्चनं च २५ मे दिनाङ्के विधास्यते।
अस्मिन् वर्षे गङ्गादशहरायां विशेषः शुभसंयोगः अपि भवति। अस्मिन् दिने हस्तनक्षत्रस्य रवियोगस्य च निर्माणं भविष्यति, यः भक्तानां सर्वमनोकामनाः पूरयिष्यति। गङ्गास्नानस्य श्रेष्ठः शुभमुहूर्तः प्रातः ०४ वादनात् ४० निमेषेभ्यः आरभ्य ०५ वादनात् २३ निमेषपर्यन्तं भविष्यति। एषः कालः स्नानार्थं सर्वश्रेष्ठः मन्यते। अपराह्णकाले अपि स्नानस्य शुभमुहूर्तः १२ वादनात् १७ निमेषेभ्यः आरभ्य ०१ वादनात् १० निमेषपर्यन्तं भविष्यति।
पौराणिककथानुसारं गङ्गादशहरायाः दिने एव माता गङ्गा राजा भगीरथस्य दीर्घकालीनतपस्यया प्रसन्ना भूत्वा भगवान् शिवस्य जटाभ्यः निर्गत्य पृथिव्यां अवतीर्णा आसीत्। अस्मिन् पर्वणि “दशहरा” इति शब्दस्य सम्बन्धः मनुष्यस्य दशविधानां पापानां — कायिक, वाचिक, मानसिक च — नाशेन सह अस्ति। अस्मिन् पवित्रावसरे हरिद्वारे, प्रयागराजे, वाराणस्यां च घाटेषु श्रद्धालूनां विशालः समूहः दृश्यते। लक्षशः जनाः अस्मिन् दिने पवित्रनदीषु स्नानं कुर्वन्ति तथा पुण्यलाभं प्राप्नुवन्ति। गङ्गादशहरायाः दिने एतेषां वस्तूनां दानं कुर्यात्
जलपूर्णघटदानम् – गङ्गादशहरायाः दिने जलपूर्णस्य घटस्य दानं कर्तुं विशेषमहत्त्वम् अस्ति।
फलदानम् – गङ्गादशहरायाः दिने देवालयेषु दरिद्रेभ्यः जनभ्यः वा फलदानं कर्तव्यम्। धार्मिकमान्यतानुसारं फलदानात् शुभफलप्राप्तिः भवति। तेन सुखसमृद्धिः वर्धते तथा माता गङ्गायाः कृपा अपि प्राप्यते।
अन्नधनवस्त्रदानम् – गङ्गादशहरायाः पावनावसरे सत्तू, तण्डुलाः, गोधूमचूर्णम्, धनं वस्त्राणि च दातुं विशेषपुण्यम् उक्तम् अस्ति। एतेषां वस्तूनां दानेन जीवने कदापि अन्नधनयोः अभावः न भवति। गृहे सदा अन्नधनसमृद्धिः तिष्ठति।
