एकस्मिन् काले किञ्चन राज्यम् आसीत्। तस्मिन् राज्ये एकः राजा राज्यं करोति स्म। तस्य केवलम् एकः पादः तथा एकम् अक्षि आसीत्। तथापि सः अतीव बुद्धिमान्, दयालुः च आसीत्। तस्य सुशासनेन राज्यस्य सर्वे जनाः सुखेन स्वस्थतया च जीवनं यापयन्ति स्म।
एकदा राजा राजप्रासादस्य दीर्घिकायां सञ्चरन् स्वपूर्वजानां चित्राणि अपश्यत्। तानि चित्राणि दृष्ट्वा सः अचिन्तयत्— “भविष्ये मम अपत्यानि अपि अत्र आगत्य एतानि चित्राणि दृष्ट्वा स्वपूर्वजान् स्मरिष्यन्ति।”
किन्तु तस्य स्वकीयं चित्रं न निर्मितम् आसीत्। स्वशारीरिकदोषयोः कारणात् सः चिन्तितः आसीत् यत् तस्य चित्रं कथं शोभनं भविष्यति। अतः सः स्वराज्यात् अन्येभ्यश्च राज्येभ्यः प्रसिद्धान् चित्रकारान् राजसभाम् आमन्त्रितवान्।
सभायां राजा अवदत्— “अहं इच्छामि यत् मम एकं सुन्दरं चित्रं निर्मीयताम्, यत् राजप्रासादे स्थापयितुं शक्यते। यः चित्रकारः एतत् कार्यं सफलतया करिष्यति, तस्मै यथोचितं पारितोषिकं दास्यामि।”
राज्ञः वचनं श्रुत्वा सर्वे चित्रकाराः चिन्तायाम् अपतन्। ते मनसि अवदन्— “राज्ञः एकः एव पादः अस्ति, एकमेव च अक्षि। तस्य चित्रं कथं सुन्दरं निर्मातुं शक्यते? यदि चित्रं न रुच्येत, तर्हि राजा क्रुद्धः भूत्वा दण्डं दास्यति।”
एवं ते एकैकशः विविधानि कारणानि उक्त्वा विनयेन कार्यं कर्तुं नाङ्गीकृतवन्तः।
तस्मिन् समये एकः चित्रकारः उत्थाय अवदत्— “महाराज! अहं भवतः अतीव सुन्दरं चित्रं निर्मास्यामि, यत् भवतः नूनं रोचिष्यते।”
तस्य वचनं श्रुत्वा राजा प्रसन्नः अभवत्। अन्ये चित्रकाराः अपि उत्सुकाः अभवन्। राज्ञः अनुमतिं प्राप्य सः चित्रकारः चित्रनिर्माणकार्यं प्रारब्धवान्।
दीर्घकालानन्तरं सः अवदत्— “महाराज! चित्रं सिद्धम् अस्ति।”
तदा सभायां उपस्थिताः सर्वे जनाः उत्सुकतया चित्रं द्रष्टुम् इच्छन्ति स्म। ते चिन्तयन्ति स्म— “एषः चित्रकारः राज्ञः चित्रं कथं सुन्दरं निर्मितवान्? यदि राज्ञे न रोचेत, तर्हि किम् भविष्यति?”
अन्ते चित्रं सभायां प्रदर्शितम्।
तत् दृष्ट्वा सर्वे विस्मयचकिताः अभवन्।
चित्रे राजा अश्वस्य उपरि उपविष्टः आसीत्। सः धनुः धारयन् लक्ष्यं प्रति बाणं सन्धानं कुर्वन् दृश्यते स्म। बाणमोक्षणाय तेन एकम् अक्षि निमीलितम् आसीत्, तथा अश्वस्य पार्श्वस्थितेः कारणात् तस्य एकः पादः न दृश्यते स्म।
एवं चित्रकारेण महता कौशलेन राज्ञः शारीरिकदोषौ अप्रकाशितौ कृतौ, राज्ञः गौरवं सौन्दर्यं च सम्यक् प्रदर्शितम्।
चित्रं दृष्ट्वा राजा अत्यन्तं सन्तुष्टः अभवत्। सः चित्रकारं प्रशंस्य तस्मै महान् पुरस्कारम् अददात्।
नीति:
वयं सर्वदा अन्येषां गुणान् पश्येम, न तु केवलं तेषां दोषान्। प्रत्येकस्मिन् मनुष्ये किञ्चित् विशेषं सद्गुणं भवति। यदि वयं सकारात्मकदृष्ट्या चिन्तयेम तथा आचरेम, तर्हि कठिनपरिस्थितिष्वपि समाधानं सहजतया प्राप्नुयाम।
“गुणदर्शिनः भवन्तु, दोषदर्शिनः मा भवन्तु।”
