एकस्मिन् काले किञ्चन राज्यम् आसीत्। तस्मिन् राज्ये एकः राजा राज्यं करोति स्म। तस्य केवलम् एकः पादः तथा एकम् अक्षि आसीत्। तथापि सः अतीव बुद्धिमान्, दयालुः च आसीत्। तस्य सुशासनेन राज्यस्य सर्वे जनाः सुखेन स्वस्थतया च जीवनं यापयन्ति स्म।एकदा राजा राजप्रासादस्य दीर्घिकायां सञ्चरन् स्वपूर्वजानां चित्राणि अपश्यत्। तानि चित्राणि दृष्ट्वा सः अचिन्तयत्— “भविष्ये मम अपत्यानि अपि अत्र […]

Swipe left to go to next post

एकस्मिन् सुन्दरग्रामे अर्जुनः नाम बालकः निवसति स्म। सः पञ्चमकक्षायां पठति स्म। अर्जुनः बुद्धिमान्, विनयी, परिश्रमी च आसीत्। तस्य माता-पितरौ सदैव तम् उपदिशतः स्म— “सत्यं वद, धर्मं चर, सर्वेषां सम्मानं कुरु।”एकदा विद्यालये संस्कृत-भाषण-प्रतियोगिता आसीत्। सर्वे छात्राः उत्साहेन तस्यां भागम् अगृह्णन्। अर्जुनोऽपि प्रतियोगितायाः कृते सम्यक् अभ्यासम् अकरोत्।प्रतियोगितायाः दिने अध्यापकः छात्रेभ्यः भाषण-पत्राणि वितरितवान्। अर्जुनस्य समीपे उपविष्टः छात्रः मोहनः […]

Swipe left to go to next post

प्राचीनकाले भारतदेशे “सुवर्णपुरम्” इति नाम्ना एकं सुन्दरं राज्यं आसीत्। तस्य राज्यस्य राजा धर्मपालः नाम आसीत्। सः न्यायप्रियः दयालुः च आसीत्। राज्ये सर्वे जनाः सुखेन वसन्ति स्म। तत्र विद्यालयाः, उद्यानानि, विशालाः बाजाराः च आसन्।तस्मिन् नगरे एकः बालकः अपि वसति स्म। तस्य नाम “माधवः” आसीत्। माधवः गरीबपरिवारस्य पुत्रः आसीत्, किन्तु सः अत्यन्तं बुद्धिमान्, विनयी, सत्यवादी च आसीत्। […]

Swipe left to go to next post

एकस्मिन् ग्रामे रामदासः नाम बालकः वसति स्म। सः अत्यन्तं साधुः, विनीतः, परिश्रमी च आसीत्। तस्य पिता कृषकः आसीत्, माता च गृहकार्येषु निपुणा आसीत्। तयोः परिवारः धनसम्पत्त्या समृद्धः न आसीत्, किन्तु संतोषेन जीवनं यापयति स्म।रामदासः प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छति स्म। सः अध्ययनं प्रति अत्यन्तं रुचिं दर्शयति स्म। गुरवः अपि तस्मै स्नेहं कुर्वन्ति स्म, यतः सः सदा सत्यं […]

Swipe left to go to next post

शान्ते हरिते च अरण्ये एकः बुद्धिमान् कूर्मः तथा एकः शीघ्रगामी शशकः निवसतः स्म। शशकः स्वस्य वेगेन प्रसिद्धः आसीत्, अतः सः प्रायः कूर्मस्य मन्दगत्याः उपहासं करोति स्म। सः सर्वदा कूर्मं हीनं दर्शयितुं प्रयत्नं करोति स्म। कूर्मः तु धैर्यशीलः दृढनिश्चयी च आसीत्, सः कदापि तस्य वचनेन न विचलितः अभवत्।एकदा शशकः अहङ्कारवशात् कूर्मं प्रति उक्तवान्—“त्वं मन्दगामी असि, मया […]

Swipe left to go to next post

एकदा कस्यचित् देशस्य द्वयोः राज्ञोः मध्ये भीषणं युद्धम् अभवत्। तयोः मध्ये एकः राजा पराजितः अभवत्। सः जीवितरक्षणार्थं शीघ्रं वनं प्रति पलायितः। तत्र सः एकां गुफां प्राप्तवान् तथा तस्यां गुफायां शरणं गतः। विजयी राजा तं निघ्नितुम् इच्छन् स्वसैनिकान् तस्य अनुसरणाय प्रेषितवान्। सः पराजितराजा अत्यन्तं शूरः आसीत्, सः महान् पराक्रमं प्रदर्शितवान्, किन्तु तस्य सेना अत्यल्पा आसीत्। शत्रोः […]

Swipe left to go to next post

पुरा कश्चन राजा आसीत्। तस्मै नित्यं त्वरितं गृहीतान् मत्स्यान् भक्षितुं महती रुचिः आसीत्। सः प्रतिदिनं ताजान् मत्स्यान् एव खादितुम् इच्छति स्म।एकदा समुद्रे प्रचण्डः वातः अभवत्। तदा कोऽपि मत्स्यजीवी मत्स्यग्रहणाय समुद्रं न गतः। अतः तस्मिन् दिने राज्ञे त्वरितगृहीता मत्स्या न प्राप्ताः। राजा एतत् श्रुत्वा सर्वत्र घोषणा कारयामास। सः उक्तवान्- “यः कश्चित् अद्य त्वरितं गृहीतान् मत्स्यान् मम […]

Swipe left to go to next post

प्राचीनकाले भारतवर्षे मालव-देशे एकं रमणीयं ग्रामं आसीत्। तस्य ग्रामस्य नाम सुकेतनपुरम् इति। ग्रामः विस्तीर्णैः क्षेत्रैः, पुष्पितैः उपवनैः, निर्मलैः कूपैः च शोभते स्म। ग्रामवासिनः परिश्रमेण जीवनं यापयन्ति स्म। ते परस्परं सहयोगेन वसन्ति स्म, धर्मं च सत्यं च जीवनस्य आधारं मन्यन्ते स्म।तस्मिन् ग्रामे देवपालः नाम एकः युवकः आसीत्। सः कुम्भकारस्य पुत्रः आसीत्। बाल्यकालादेव सः पितुः साहाय्यं करोति […]

Swipe left to go to next post

प्राचीनकाले भारतदेशे धर्मवर्धनम् नाम एकं समृद्धं राज्यं आसीत्। तस्य राज्यस्य राजा धर्मकेतुः नाम आसीत्। सः राजा धर्मपरायणः, दयालुः, सत्यप्रियः च आसीत्। सदा सः प्रजाहिताय चिन्तयति स्म। तस्मिन् राज्ये जनाः निर्भयाः, सुखिनः च आसन्।तस्मिन्नेव राज्ये शान्तिपुरम् नाम ग्रामः आसीत्। तत्र हरिदासः नाम कृषकः स्वपरिवारसहितः वसति स्म। हरिदासः अत्यन्तं परिश्रमी आसीत्। सः प्रतिदिनं प्रातःकाले उत्थाय स्नानं कृत्वा […]

Swipe left to go to next post

हिमालयपाददेशे हरितवनमध्यस्थितः ‘ज्ञानगङ्गा आश्रमः’ इति कश्चन पवित्रस्थानः आसीत्। तत्र महर्षिः दयानन्दः, एकः महान् तपस्वी, धर्मोपदेशकः च वसति स्म। तस्य समीपे अनेके बालकाः ब्रह्मचर्याश्रमं आश्रित्य अध्ययनं कुर्वन्ति स्म।एकदिने आश्रमं समीपस्थे ग्रामे महद्-अनावृष्टिः अभवत्। नदीषु जलं न्यूनम्, कूपाः शुष्काः, कर्षकाणां कृषिकर्म अपि अवरोधम्। ग्रामजनाः अत्यन्तं दुःखिताः अभवन्।विद्यार्थिनः गुरुमुपगम्य पृच्छन्ति—“गुरुदेव! ग्रामस्य दुःखं महद् अस्ति। वयं किम् कर्तुं शक्नुमः? […]

Swipe left to go to next post

पुरा भारतभूमौ सुविख्यातं कांचनपुरीनामकं राज्यं बभूव। तत्र विराजते स्म धर्मवीरः राजा—‘सुदर्शनः’ इति नाम्ना। स राजा न केवलं शस्त्रविद्याम् अवगतः, किन्तु धर्मपालने अत्युत्तमः। राज्ये तस्य शासनकाले शान्तिः, समृद्धिः, सर्वत्र सन्तोषश्च वर्तन्ते स्म।राजा प्रतिदिनं प्रातःकाले राजसभां गत्वा प्रजाः शृणोति स्म। कोऽपि दुःखी, कोऽपि विवादग्रस्तः, कोऽपि दरिद्रः इति चेत् राजा तं स्वकथां वक्तुं प्रोत्साहयति स्म।एकदा ग्रामेभ्यः कश्चन वृद्धः […]

Swipe left to go to next post

प्राचीनकाले अनन्तपुरम् नाम्नि राज्ये शक्तिवर्मा इति नृपः शासनं चकार। सः धर्मप्रियः, दयासंपन्नः, प्रजाहित-निष्ठः च आसीत्। तस्य राज्यम् अतीव समृद्धं, शान्तं, न्याययुक्तं च आसीत्।तस्य राज्ये अरुण इति नाम्ना एकः कुमारकः वसति स्म। अरुणः सुप्रज्ञः, विनयी, सत्यप्रियः च आसीत्, किन्तु तस्मिन् धनस्य अभावः आसीत्। सः प्रतिदिनं पितुर्मण्डले कृष्यधिकं कार्यं कृत्वा गृहाय सहायतां करोति स्म।एकदा राजा शक्तिवर्मा सर्वान् […]

Swipe left to go to next post

एकदा विशालवनस्य मध्ये सिंहराजः नाम सिंहो वसति स्म। सर्वे जन्तवः तस्मात् भयभीताः आसन्। सिंहः प्रतिदिनं वनं विचरन्, यं कञ्चित् जन्तुं पश्येत्, तं खादति स्म।तस्मिन् वने मृगाः, खराः, मयूराः, मर्कटाः च निवसन्ति स्म। ते सर्वे दैन्येन पीडिताः आसन्। एकदा ते सर्वे मिलित्वा चिन्तां अकुर्वन् — “यदि एवं प्रतिदिनं सिंहः जन्तून् खादिष्यति, तर्हि वयं सर्वे नष्टाः भविष्यामः।”तदा […]

Swipe left to go to next post

“सत्येन एव जीवनं शोभते, असत्येन न किंचित्।”तस्य जीवनं दर्शयति यत् धर्मः केवलं ग्रन्थेषु न, अपि तु आचरणे एव वर्तते। पुरातने भारतवर्षे एकः महान् राजा आसीत् – हरिश्चन्द्रः नाम। सः इक्ष्वाकुवंशे जातः, सत्यव्रतस्य प्रतिमानः आसीत्। तस्य राज्यं समृद्धं, प्रजाः सुखिनः, सर्वत्र धर्मपालनं च आसीत्। सः सदा सत्ये स्थित्वा शासनं करोत्।एकदा महर्षिः विश्वामित्रः तस्य सत्यनिष्ठां परीक्षितुम् अचिन्तयत्। […]

Swipe left to go to next post

पुरा भारतभूमौ धर्मगुप्त इति नाम्ना महाबलवान् राजा वसति स्म। स राजा धर्मेणैव प्रजाः पालयति स्म, न च कदाचिदपि पक्षपातं करोति स्म।तस्मिन् राज्ये जनाः सुखेन जीवनं यापयन्तः आसन्। नगराणि पवित्राणि, ग्रामाः समृद्धाः, कृषकाः सन्तुष्टाः, व्यापारीणां व्यापारः नित्यं वर्धते स्म। प्रजाः चतुर्णां पुरुषार्थानां – धर्मार्थकाममोक्षाणां – साधने निरताः आसन्।एवं कालान्तरे एकदा राजमहिष्याः रत्नमणिः हृतः अभवत्। तं मणिं […]

Swipe left to go to next post

पुरा भारतभूमौ विक्रमसेनः नाम राजा आसीत्। स राजा धर्मनिष्ठः, प्रजावत्सलः, न्याय-प्रियश्च आसीत्। तस्य राज्ये जनाः सुखेन जीवन् सन्तः स्वकर्मसु निष्ठां वहन्ति स्म।एषः राजा प्रतिदिनं दरबारं गत्वा प्रजास्वश्रुणोत्। कोऽपि कृषकः धान्यस्य मूल्यं विषये वदति स्म, कोऽपि व्यापारी करविषये निवेदनं करोति स्म, कोऽपि वृद्धः न्यायं याचते स्म।अत्रैव नगरस्य समीपे वनं आसीत्। तत्र गङ्गधरः नाम वृद्धः तपस्वी निवसति […]

Swipe left to go to next post

भारतवर्षे एकाे नगरे प्रतापसेनः नाम राजा राज्यं चकार। स राजा धर्मप्रियः, प्रजाहिते निरतः, न्यायप्रियः चासीत्।तस्य पुत्रः वीरसेनः युवराजः आसीत्। बाल्यादेव बुद्धिमान्, शूरः, विनीतः च। स न केवलं शस्त्रविद्यायाम्, अपि तु धर्मग्रन्थानाम् अध्ययनम् अपि अतीव प्रीयते स्म।एकदा राजा पुत्रं आह— “वत्स! त्वमेव भविष्ये राजसिंहासनस्य अधिकारी। शौर्यम् एकं पक्षम्, परन्तु धर्मज्ञानं अपरः। यदि राजा धर्मं त्यजति तर्हि […]

Swipe left to go to next post

अस्ति कश्चित् नगरम् भारतदेशे, यस्य नाम “सौम्यपुरम्” आसीत्। तत्र एकः धर्मात्मा राजा निवसति स्म। तस्य नाम “वीरसेनः”। सः राजा न्यायप्रियः, दयालुः च आसीत्। प्रजाः अपि तं राजानं अत्यधिकं स्नेहं कुर्वन्ति स्म।एकदा सः राजा वनं गत्वा शिकारं कर्तुम् उद्युक्तः अभवत्। सः सह सैन्येन वनं गतः। हृष्टः राजा मृगान् अन्विष्यति स्म, किन्तु एका क्षणे सः वनमध्ये भ्रमष्टः। […]

Swipe left to go to next post

नगरस्यसमीपे कश्चन रमणीयः ग्रामः आसीत्, यत्र धनेश्वरः नाम वृद्धः कृषकः स्वकुटुम्बेन सह निवसति स्म। सः स्वस्य जीवनं कृषिकार्ये यापितवान्। तस्य भार्या गङ्गा, पुत्रः राजू, पुत्रवधू सरला, पौत्रः बालु च शीतकालः आरभ्यत। ग्रामे निशासु तीव्रं शीतं व्याप्तं जातम्। धनेश्वरस्य पुरातनः कम्बलः छिन्नः, पतितः च जातः। रात्रौ कम्पमानं तन्न शरीरे पश्यन्ति सर्वे, किन्तु कोऽपि नूतनं कम्बलं दातुं […]

Swipe left to go to next post

अतीते काले एका सुशान्तवने सुन्दरवर्णः शुकः निवसति स्म। सः न केवलं शोभायुक्तः पक्षी आसीत्, अपि तु अत्यन्तं विद्यायाम् अभिरतः च। सः प्रतिदिनं तस्य स्वर्णवर्णे पुस्तके ग्रन्थपठनं करोति स्म। बालकालात् आरभ्य एव तस्य मातरः तं पठितुं प्रेरयितवती आसीत्। सः अपि गुरुजनान् श्रुत्वा, अधिकज्ञानं प्राप्य, ग्रन्थजालं एव आत्मनः जीवनं मत्वा तस्मिन् एव लीनः जातः।किन्तु शुकः एकं महत्त्वं […]

Swipe left to go to next post

कनकगुप्तः महेन्द्रपुरीं परिपालयति स्म। तस्य कोशागारस्य अधिकारी पीताम्बरः। पीताम्बरः एकदा मन्त्रिणं निवेदितवान् कार्यम् अधिकम् अस्ति। अतः मम सहायकद्वयम् अपेक्षितम् इति। मन्त्री अनुमतिं दत्तवान्। एकैकस्य अपि द्वादश दीनारान् मासिकवेतनं निश्चिनोतु इति अपि उक्तवान्। पीताम्बरः कृतज्ञतां समर्प्य ततः निर्गतः।अनन्तरं सः सहायकत्वेन त्रीन् पुरुषान् नियोजितवान्। एतं विषयं ज्ञात्वा मन्त्री कुपितः। सः साक्षात् राजसमीपं गत्वा उक्तवान् – महाप्रभो! कोशाधिकारी […]

Swipe left to go to next post

तुलां लोहस्हस्त्रस्य यत्र खादन्ति मूषिकाः । राजंस्तत्र हरेच्छ्येनो बालकं नात्र संशयः ॥ अस्ति कस्मिंश्चिदधिष्ठाने जीर्णघनो नाम वणिक्पुत्रः । स च विभवक्षयाद्देशान्तरगमनमना व्यचिन्तयत् यत्र देशेऽथवा स्थाने भोगा भुक्ताः स्ववीर्यतः । तस्मिन्विभवहीनो यो वसेत्स पुरुषाधमः ॥ तथा च येनाहङ्कारयुक्तेन चिरं विलसितं पुरा । दीनं वसति तत्रैव यः परेषां स निन्दितः तस्य च गृहे लोहभारघटिता पूर्वपुरुषोपाजिता तुलाऽऽसीत् । […]

Swipe left to go to next post

कस्मिंश्चित् ग्रामे केशवः नाम कश्चित् निरुद्योगी आसीत् । सः एकदा तत्रत्यधनिकस्य गृहं गत्वा उद्योगं प्रार्थितवान् । अनन्तरं प्रवृत्तेन वार्तालापेन सन्तुष्टःधनिकः – “भवान् वेतनत्वेन कति रूप्यकाणि इच्छति ?” इति पृष्टवान् ।केशवः – “भवतः इच्छा” इति उक्तवान् ।तदा धनिकः – “तथा मास्तु । भवतः जीवनार्थं कति रूप्यकाणि आवश्यकानि इति वदतु” इति उक्तवान् ।केशवः किञ्चिदालोच्य – “द्विशतं रूप्यकाणि […]

Swipe left to go to next post

दानशूरपुरं पूर्व धीरसिंहः नाम राजा पालयति स्म। कदाचित् सः राजोद्याने शिलासने उपविश्य प्रमुखैः राजोद्योगिभिः सह वार्तालापं कुर्वन् आसीत्।बार्तालापमध्ये सः अकस्मात् आकाशं पश्यन् – “तत्र पश्यन्तु। अहो विमानम्! विमाने प्रायः गन्धर्वाः सन्ति इति भाति” इतिं उक्तवान्।तदा चन्द्रकेतुः नाम उद्योगी आकाशं पश्यन् उक्तवान् – “अहो परमाश्चर्यम् ! भवतः दृष्टिशक्तिः नितरां तीक्ष्णा। तत् पुष्पकविमानं स्यात्। पुष्पकविमाने स्थिताः गन्धर्वाः, […]

Swipe left to go to next post

आसित् कलापुरम् नाम किंचन नगरम् । रसिकवरः नाम भूपतिः तत्र शासनम् करोति स्म । यद्यपि सर्वाः कलाः तस्य प्रियाः, तथापि चित्रकलायाम् विशेषानुरागः । विविधदेशेभ्यः कुशलचित्रकाराः तमागच्छन्ति स्म । भूपालः तेभ्यः विपुलम् धनम् यच्छति स्म ।महिपतेः गुणज्ञतया उदारतया च ते अतीव संतुष्टाः भवन्ति स्म ।धनलुब्धः नाम तस्य भुपतेः कश्चन द्वारपालः अवर्तत । सः मनसि अकरोत् अहमेव […]

Swipe left to go to next post