रक्षाबन्धनम् भारतस्य प्रमुखेषु पारम्परिकेषु उत्सवेषु अन्यतमम् अस्ति। अस्मिन् दिने भगिनी स्वभ्रातुः हस्ते रक्षासूत्रं बध्नाति तथा च तस्य सुख-समृद्धि-दीर्घायुषः कामनां करोति। भ्राता अपि भगिन्याः रक्षणस्य प्रतिज्ञां करोति। अतः अयं उत्सवः भ्रातृभगिन्योः प्रेम्णः, स्नेहस्य च प्रतीकः अस्ति।
२०२६ तमे वर्षे शुभसमयः
२०२६ तमे वर्षे रक्षाबन्धनम् २८ अगस्त् दिनाङ्के भविष्यति। भारतीयसमयानुसारं प्रातःकालस्य शुभसमयः प्रातः ५:५७ तः ९:४८ पर्यन्तम् अस्ति। अयं समयः पूजायै तथा रक्षासूत्रबन्धनाय पर्याप्तः अस्ति।
अनेकानि कुटुम्बानि प्रातः ७ तः ९ वादनयोः मध्ये रक्षाबन्धनस्य विधिं कुर्वन्ति। स्नानं, पूजासामग्रीणां सज्जीकरणं, दीपप्रज्वालनं, तिलकधारणं, रक्षासूत्रबन्धनं, मिष्टान्नवितरणं च अस्य उत्सवस्य प्रमुखाः विधयः सन्ति।
मुहूर्तः कः?
मुहूर्तः नाम कस्यचित् शुभकार्यस्य कृते निश्चितः अनुकूलः कालः। तस्य निर्धारणे तिथिः, वारः, नक्षत्रं, करणं च विचार्यन्ते। शुभमुहूर्ते धार्मिककार्यं करणं भारतीयपरम्परायां महत्त्वपूर्णं मन्यते।
रक्षाबन्धने रक्षासूत्रं केवलं सूत्रं नास्ति। तत् भ्रातृभगिन्योः परस्परप्रेमस्य, विश्वासस्य, शुभकामनायाः च प्रतीकम् अस्ति।
भद्राकालः
रक्षाबन्धनस्य समये भद्राकालस्य विषये विशेषः विचारः भवति। भद्रा पञ्चाङ्गे करणरूपेण उल्लिख्यते, न तु नक्षत्ररूपेण। पारम्परिकमान्यतानुसारं भद्राकाले रक्षासूत्रबन्धनं प्रायः वर्ज्यते।
२०२६ तमे वर्षे २८ अगस्त् दिनाङ्के भद्राकालः प्रातःकालीनरक्षाबन्धनस्य पूर्वमेव समाप्तः भवति इति पञ्चाङ्गीयगणनानुसारं कथ्यते। अतः प्रातःकालस्य शुभसमये रक्षाबन्धनविधिः कर्तुं शक्यते।
अपराह्णकालः
अपराह्णकालः अपि रक्षाबन्धनस्य कृते महत्त्वपूर्णः कालः मन्यते। २८ अगस्त् दिनाङ्के भारतीयसमयानुसारं द्वादशवादनानन्तरं प्रायः १:३० तः ४:०० पर्यन्तम् अपराह्णकालः भवति। परम्परानुसारं रक्षाबन्धनस्य कृते अपराह्णकालः प्रशस्तः मन्यते।
प्रदोषकालः
सायंकालीनः प्रदोषकालः प्रायः सायं ६:३० तः ८:०० पर्यन्तम् भवति। पारम्परिकरीत्या अस्मिन् काले रक्षासूत्रबन्धनं न करणीयम् इति मतम् अस्ति। अतः शक्यं चेत् प्रातःकालस्य अथवा अपराह्णकालस्य शुभसमये एव उत्सवः आचरितव्यः।
उत्सवस्य सन्देशः
रक्षाबन्धनं केवलं धार्मिकः उत्सवः न, अपितु प्रेम, विश्वासः, सम्मानः, पारिवारिकैकता च दर्शयति। अस्मिन् दिने परिवारस्य सदस्याः एकत्र मिलित्वा आनन्दं कुर्वन्ति। भगिनी भ्रातरं रक्षासूत्रेण बध्नाति, भ्राता तस्याः सम्मानं, सुरक्षां, सुखं च कामयते।
रक्षाबन्धनस्य पावनः उत्सवः सर्वेषां जीवने प्रेम, सौहार्दं, सुखं च आनयतु।
