बहुकालपूर्वं खासी-जनसमूहे कानन-नाम्नी एका सुन्दरी बालिका आसीत्। सा अत्यन्ता सरलस्वभावा च आसीत्।
एकदा एकः व्याघ्रः तां बालिकां गृहीत्वा स्वगुहां नीतवान्। सः तां खादितुम् इच्छति स्म। किन्तु यदा सः क्षुधितः व्याघ्रः काननं दृष्टवान्, तदा तस्य मनसि विचारः उत्पन्नः—“एषा बालिका मम क्षुधां शमयितुं बहु लघ्वी अस्ति।” अतः सः तां यावत् सा वयस्का भवेत्, तावत् गुहायां रक्षितुं निश्चितवान्।
व्याघ्रः काननाय बहूनि खाद्यानि ददाति स्म। काननः तु वास्तविकस्थितिं न जानती सती शनैः शनैः तस्यां गुहायां गृह इव अनुभवितुम् आरब्धवती।
तस्यां गुहायाम् एकः मूषकः अपि निवसति स्म। एकदा सः मूषकः व्याघ्रस्य वार्तालापं श्रुतवान्। व्याघ्रः स्वयम् एव कथयति स्म यत् सः अनन्तरदिने काननं खादिष्यति।
मूषकः तत्क्षणं काननस्य समीपं गत्वा तां सर्वां वार्तां निवेदितवान्।
काननः अत्यन्तं चिन्तिता अभवत्। सा मूषकं प्रार्थितवती—“हे मित्र! कृपया मम साहाय्यं कुरु। अहं कथं व्याघ्रस्य गुहायाः बहिः गच्छेयम्?”
मूषकः तस्यै साहाय्यं कर्तुं निश्चितवान्। सः अवदत्—“त्वं गुहायाः बहिः गच्छ। ततः एकं जादूमयं मण्डूकं मिल। सः अवश्यं तव साहाय्यं करिष्यति।”
काननः मूषकस्य वचनं श्रुत्वा गुहायाः बहिः आगतवती। सा शीघ्रमेव तं जादूमण्डूकं प्राप्तवती। मण्डूकः काननस्य साहाय्यं कर्तुं स्वीकृतवान्। किन्तु तेन प्रतिदाने काननं स्वस्य सेविकां कृतवती।
तस्य मण्डूकस्य समीपे एका जादुमयी त्वक् आसीत्। तस्याः त्वचायाः कारणेन सः विशेषशक्तिं प्राप्तवान् आसीत्।
मूषकः पुनः काननस्य साहाय्यं कृतवान्। सः तां मण्डूकात् रक्षित्वा एकस्य जादुमयस्य वृक्षस्य समीपं नीतवान्। तस्य वृक्षस्य शाखाः नीलं आकाशं यावत् विस्तृताः आसन्।
इदानीं गुहायां व्याघ्रः यदा काननं तत्र न दृष्टवान्, तदा सः अत्यन्तं क्रुद्धः अभवत्। सः तां सर्वत्र अन्वेष्टुं प्रारब्धवान्।
आकाशे का-सङ्गी नाम्नी एका देवी निवसति स्म। सा काननं दृष्ट्वा तस्यै आश्रयं दत्तवती।
अन्यस्मिन् स्थाने का-सङ्गीदेव्यै मण्डूकस्य जादुमय्याः त्वचायाः विषये ज्ञातम्। सा तां जादुमयीं त्वचां अग्निना दग्धवती। यदा मण्डूकः स्वस्य जादुमयीं त्वचां नष्टां दृष्टवान्, तदा सः क्रुद्धः अभवत्। सः का-सङ्गीदेव्याः सह युद्धं कर्तुं आकाशम् आगतवान्।
तयोः मध्ये घोरं युद्धम् अभवत्। किन्तु अन्ते पृथिव्यां निवसन्तः सर्वे जनाः एकत्रिताः भूत्वा अत्यन्तं उच्चैः नगाडान् भेरीश्च वादितवन्तः।
तेषां घोरशब्दं श्रुत्वा जादुमण्डूकः भयभीतः अभवत्। सः युद्धभूमेः पलायितवान्।
अन्ते का-सङ्गी देवी विजयं प्राप्तवती तथा काननः सुरक्षिताभवत्।
कथायाः शिक्षा
एकता एव बलम्।
यदा सर्वे जनाः मिलित्वा एकस्य संकटग्रस्तस्य जनस्य साहाय्यं कुर्वन्ति, तदा महती अपि समस्या पराजेतुं शक्यते। अतः अस्माभिः सदैव परस्परं साहाय्यं कर्तव्यं, साहसं न त्यक्तव्यम् च।
