राजा विक्रमादित्यः बेतालनामकं प्रेतं स्वस्कन्धे आरोप्य घोरे वने गच्छति स्म। तदा बेतालः तस्य प्रज्ञां परीक्षितुं तस्मै एकां लघुकथां कथयामास।
त्रयाणां वराणां कथा
मन्दारवती नाम एका सुन्दरी राजकन्या आसीत्। सा अकस्मात् रोगेण पीडिता भूत्वा मृतवती। त्रयः युवानः ताम् अत्यन्तं प्रेम्णा प्रेम्णा कुर्वन्तः आसन्।
प्रथमः युवकः तस्याः भस्मभिः समीपे एकं कुटीरं निर्माय तत्रैव शयितवान्।
द्वितीयः युवकः तस्याः अस्थीनि संगृह्य पवित्रां गङ्गानदीं नीतवान्।
तृतीयः युवकः संसारं त्यक्त्वा संन्यासिवद् देशान्तरं पर्यटितवान्। सः तत्र एकं गुप्तं पुस्तकं प्राप्तवान्, यस्य साहाय्येन मृतान् पुनर्जीवयितुं शक्यते स्म।
सः तेन मन्त्रयुक्तेन पुस्तकेन मन्दारवतीं पुनर्जीवितवान्। ततः ते त्रयः अपि मन्दारवत्याः पाणिग्रहणाय स्वस्वाधिकारं प्रतिपादितवन्तः।
बेतालस्य प्रश्नः
बेतालः राजानं विक्रमादित्यम् अपृच्छत्—
“राजन्! एतेषु त्रिषु युवकेषु मन्दारवत्याः पतिः कः भवितुमर्हति?”
राजा विक्रमादित्यः निर्भयतया उत्तरम् अददात्—
“यः पुरुषः मन्त्रयुक्तेन पुस्तकेन तस्याः जीवनं पुनरानीयत्, सः तस्याः जनकवत् वा स्रष्टृवत् भवति। यः तस्याः अस्थीनि पवित्रायै गङ्गायै समर्पितवान्, सः तस्याः पुत्रवत् भवति। किन्तु यः पुरुषः शुद्धप्रेम्णा तस्याः भस्मसमीपे स्थित्वा दुःखकाले अपि तां न त्यक्तवान्, स एव तस्याः यथार्थः पतिः भवितुमर्हति।”
राज्ञः प्राज्ञं उत्तरं श्रुत्वा बेतालः पुनः वृक्षस्य शाखाम् आरुह्य तत्रैव स्थितवान्।
नीतिः
सच्चं प्रेम गाढया भक्त्या दुःखकाले च अचलया निष्ठया प्रकाशते।
