अस्ति कश्चित् नगरम् भारतदेशे, यस्य नाम “सौम्यपुरम्” आसीत्। तत्र एकः धर्मात्मा राजा निवसति स्म। तस्य नाम “वीरसेनः”। सः राजा न्यायप्रियः, दयालुः च आसीत्। प्रजाः अपि तं राजानं अत्यधिकं स्नेहं कुर्वन्ति स्म।
एकदा सः राजा वनं गत्वा शिकारं कर्तुम् उद्युक्तः अभवत्। सः सह सैन्येन वनं गतः। हृष्टः राजा मृगान् अन्विष्यति स्म, किन्तु एका क्षणे सः वनमध्ये भ्रमष्टः। सेनायाः मार्गः न ज्ञायते स्म। सः एकाकी अपि वनमध्ये सञ्जातः।
तत्र सः जलं पातुं कूपम् अन्वेषयन् गच्छति स्म। कुबले तस्य पादः अपसृत्य, सः कूपे अपतत्। किन्तु सौभाग्येन सः एका लतान् धारयन् अधः न पतितः।
राजा लतायाः सहायेन मध्ये एव लम्बते स्म। अधः अपि एकः विषधरः सर्पः तं पश्यन् फुफ्कारं करोति स्म। उपरि अपि दुःस्थं स्थितिः – द्वौ मूषकौ लतां कर्षतः आस्तां। एकः श्वेतः, अपरः कृष्णः। राजा भयभीतः अभवत्।
अथ एकं मधुमकक्षं समीपे दृष्ट्वा राजा तस्मात् एकं बिन्दुं मुखे नयति स्म। मधुरं स्वादं लभित्वा सः क्षणमात्रं विस्मृतवान् यत् सः मृत्युसमीपे स्थितः।
तस्मिन् काले, वनं अन्विष्यन्तः सैनिकाः राजानं दृष्ट्वा रक्षां कृत्वा उद्धृतवन्तः।
राजा नगरं प्रतिगत्य चिन्तयामास – “अहम् जीवनस्य सत्यं दृष्टवान्। सुखम् क्षणिकं भवति। यथार्थं जीवनं धर्मे, सत्ये च अस्ति।”
ततः प्रभृति सः राजा अधिकं धर्मिष्ठः जातः। तेन राज्यम् अपि उत्तमं जातम्। प्रजाः सुखेन वसन्ति स्म।
शिक्षा (नीतिः):
“जीवनं क्षणभङ्गुरम्। धर्मपथेन गत्वा एव शाश्वतं सुखं लभ्यते।”
