एकदा विशालवनस्य मध्ये सिंहराजः नाम सिंहो वसति स्म। सर्वे जन्तवः तस्मात् भयभीताः आसन्। सिंहः प्रतिदिनं वनं विचरन्, यं कञ्चित् जन्तुं पश्येत्, तं खादति स्म।
तस्मिन् वने मृगाः, खराः, मयूराः, मर्कटाः च निवसन्ति स्म। ते सर्वे दैन्येन पीडिताः आसन्। एकदा ते सर्वे मिलित्वा चिन्तां अकुर्वन् — “यदि एवं प्रतिदिनं सिंहः जन्तून् खादिष्यति, तर्हि वयं सर्वे नष्टाः भविष्यामः।”
तदा वृद्धः शशकः उक्तवान् — “भवन्तः! अहं उपायं जानामि। यदि यूयं सर्वे मम वचः शृणुथ, तर्हि सः सिंहः स्वयमेव शिक्षां प्राप्स्यति।” सर्वे सहर्षं तस्य योजना श्रोतुम् उपविष्टाः।
शशकः उवाच – “प्रत्येकदिने एकः जन्तुः स्वयमेव सिंहस्य समीपं गत्वा आत्मानं भोज्यं दद्यात्। तदा सः विना हिंसया तृप्तः भविष्यति। एवं कृत्वा अन्ये सर्वे रक्षां प्राप्स्यन्ति।”
सर्वे जन्तवः तस्य मतं स्वीक्रृतवन्तः। ततः आरभ्य प्रतिदिनं एकः जन्तुः स्वयमेव सिंहस्य समीपं गच्छति स्म। सिंहः अपि तेन सन्तुष्टः आसीत्, यतः तस्मै यत्नं कर्तुं न आवश्यकं आसीत्।
कदाचित् तस्मिन् दिने शशकस्य क्रमः आगतः। सः चिन्तयामास — “अद्य मया अस्य दुष्टसिंहस्य दर्पः नाशयितव्यः।” ततः सः जानपूर्वकं विलम्बेन गन्तुं आरब्धवान्।
सिंहः तस्य प्रतीक्षां कुर्वन् क्रुद्धः अभवत्। “किं कारणं शशकः न आगतः?” इति सः गर्जमानः आसीत्। अन्ततः शशकः विलम्बेन आगतः।
सिंहः क्रोधेन उवाच — “कथं विलम्बः जातः? मम समयः व्यर्थः कृतः त्वया।”
शशकः भयभीतः इव वदति स्म — “राजन्! मार्गे अन्यः एकः सिंहः माम् आक्रोशयन् मम मार्गं अवरुध्य स्थितवान्। सः उक्तवान् — ‘एषः वनराजः अहमेव, न तव सिंहः।’ ततः अहं भयात् विलम्बितः।”
सिंहः तद् श्रुत्वा अत्यन्तं क्रुद्धः अभवत्। सः गर्जित्वा उक्तवान् — “अस्ति कोऽपि अन्यः सिंहः मम वनमध्ये? मां विना कोऽपि राजा न भवेत्। मां दर्शय, अहं तं दण्डयिष्यामि।”
शशकः कौशलपूर्वकं सिंहं नयित्वा नद्याः समीपं प्रापयत्। सः उवाच — “राजन्! सः एव सिंहः अस्मिन् कूपे निवसति। अहं तं तत्र एव दृष्टवान्।
सिंहः कूपं निरीक्ष्य तस्मिन् जलस्य मध्ये स्वस्य प्रतिबिम्बं दृष्टवान्। तस्य क्रोधेन बुद्धिः नष्टा अभवत्। सः उवाच — “अहो! एषः मम प्रतिरूपः सिंहः मम समीपे गर्जति।” ततः सः गर्जन् कूपस्य मध्ये प्रविष्टः, जलं प्राविशत्, च पतित्वा नष्टः अभवत्।
वनस्थाः सर्वे जन्तवः शशकं नमित्वा आनन्देन आक्रन्दन् — “धन्योऽसि, शशक! त्वया अस्माकं जीवनं रक्षितम्। तव बुद्ध्या अहंकारिणः सिंहस्य विनाशः अभवत्।”
शशकः विनयेन अवदत् — “मित्राणि! केवलं बलं न पर्याप्तं, बुद्धिः अपि आवश्यकम्। यत्र बुद्धिः अस्ति, तत्र विजयः निश्चितः।”
