हिन्दुधर्मे तीजपर्वः विवाहितानां स्त्रीणां कृते विशेषमहत्त्वपूर्णः मन्यते। अस्मिन् दिने विवाहिताः स्त्रियः पत्यानां दीर्घायुः परिवारस्य च सुखसमृद्धिं कामयित्वा निर्जलव्रतं धारयन्ति। अविवाहिताः कन्याः अपि इच्छितजीवनसहचरस्य प्राप्त्यर्थं एतत् व्रतं कुर्वन्ति। तीजपर्वः देवीपार्वत्यै भगवान् शिवाय च समर्पितः अस्ति।
तीजपर्वः श्रावण-भाद्रपदमासयोः आचर्यते। वर्षे त्रीणि प्रमुखानि तीजपर्वाणि भवन्ति—हरिताली-तीज, कजरी-तीज तथा हरतालिका-तीज। अस्मिन् वर्षे अगस्त्-मासे द्वे तीजपर्वणी आचरिष्येते।
अगस्त्-मासे द्वे तीजपर्वणी
अगस्त्-मासे प्रथमं हरिताली-तीजपर्व आचरिष्यते। तदनन्तरं कजरी-तीजस्य व्रतं भविष्यति। उभयोः पर्वणोः धार्मिकं महत्त्वं विशेषम् अस्ति। स्त्रियः अस्मिन् दिने देवीपार्वतीं पूजयित्वा परिवारस्य सुखसमृद्धिं प्रार्थयन्ति।
हरिताली-तीज — १५ अगस्त्
हिन्दुपञ्चाङ्गानुसारं हरिताली-तीज श्रावणमासस्य शुक्लपक्षस्य तृतीयायां तिथौ आचर्यते। अस्मिन् वर्षे तृतीया-तिथिः अगस्त्-मासस्य १४ दिनाङ्के सायं ६ वादने ४६ निमेषे प्रारभ्य अगस्त्-मासस्य १५ दिनाङ्के प्रातः ५ वादने २८ निमेषे समाप्ता भविष्यति।
उदयतिथ्यनुसारं हरिताली-तीजस्य व्रतं अगस्त्-मासस्य १५ दिनाङ्के, शनिवासरे आचरिष्यते। एतत् पर्व श्रावण-तीज, लघु-तीज तथा सिङ्धारा-तीज इत्यपि कथ्यते।
कजरी-तीज — ३१ अगस्त्
हरिताली-तीजस्य प्रायः पञ्चदशदिनानन्तरं कजरी-तीज आचर्यते। एतत् पर्व बृहद्-तीज अथवा कजली-तीज इत्यपि कथ्यते। अस्मिन् वर्षे तृतीया-तिथिः अगस्त्-मासस्य ३० दिनाङ्के प्रातः ९ वादने ३६ निमेषे प्रारभ्य अगस्त्-मासस्य ३१ दिनाङ्के सायं ८ वादने ५० निमेषे समाप्ता भविष्यति।
उदयतिथ्यनुसारं कजरी-तीजस्य व्रतं अगस्त्-मासस्य ३१ दिनाङ्के आचरिष्यते।
हरतालिका-तीज — १४ सितम्बर
हरतालिका-तीज भाद्रपदमासस्य शुक्लपक्षस्य तृतीयायां तिथौ आचर्यते। एतत् पर्व भगवान् शिवस्य देवीपार्वत्याः च पवित्रमिलनस्य प्रतीकरूपेण मन्यते।
अस्मिन् वर्षे तृतीया-तिथिः सितम्बर्-मासस्य १३ दिनाङ्के प्रातः ७ वादने ८ निमेषे प्रारभ्य सितम्बर्-मासस्य १४ दिनाङ्के सायं ७ वादने ६ निमेषे समाप्ता भविष्यति। उदयतिथ्यनुसारं हरतालिका-तीजस्य व्रतं सितम्बर्-मासस्य १४ दिनाङ्के आचरिष्यते।
