बहुकालपूर्वं वाराणस्यां विज्रमुकुटः नाम राजकुमारः निवसति स्म। राजमन्त्रिणः पुत्रः तस्य परममित्रम् आसीत्।
एकदा तौ मित्रौ वनविहाराय गतवन्तौ। तत्र एकं सुन्दरं सरोवरम् अपश्यताम्। तस्मिन् समये एका राजकुमारी स्वसखीभिः सह तत्र स्नातुं आगता आसीत्। राजकुमारस्य तया सह दृष्टिः मिलिता, तौ च परस्परं प्रेम्णा बद्धौ अभवताम्।
राजकुमारी प्रस्थानात् पूर्वं विज्रमुकुटं प्रति एकं रहस्यमयं सङ्केतं कृतवती। तस्य मित्रस्य बुद्ध्या ज्ञातं यत् सा कर्णाटदेशस्य राजकुमारी अस्ति।
ततः तौ कर्णाटदेशं गतवन्तौ। तत्र ज्ञातं यत् कर्णाटराजः स्वपुत्र्याः विवाहं विज्रमुकुटेन सह कदापि न अनुमन्येत।
अतः विज्रमुकुटः स्वमित्रेण सह एकां योजना अकरोत्। तौ राजकुमार्याः उपरि राजप्रासादे चौर्यस्य मिथ्यारोपं कृतवन्तौ। राजा स्वपुत्र्यां विश्वासं न कृत्वा तां राज्यात् निष्कासितवान्।
तदा विज्रमुकुटः तां स्वीकृत्य वाराणसीं प्रत्यागच्छत्। तौ सुखेन जीवनं यापितवन्तौ।
किन्तु एतां कथां श्रुत्वा बेतालस्य मनसि एकः प्रश्नः उत्पन्नः।
बेतालः विक्रमं पप्रच्छ—
“राजन्! अस्मिन् प्रसङ्गे पापं केन कृतम्? पापी कः?”
राजा विक्रमः क्षणमपि न विलम्ब्य उत्तरं दत्तवान्—
“कर्णाटदेशस्य राजा एव पापी।”
बेतालः विस्मितः अभवत्। विक्रमः पुनः अवदत्—
“कर्णाटराजः एव पापी। सः स्वपुत्र्यां विश्वासं न अकरोत्। सत्यं ज्ञातुं प्रयत्नं विना एव सः तस्याः उपरि मिथ्यारोपं सत्यं मन्यते स्म। अतः तस्य दोषः अधिकः।”
विक्रमस्य उत्तरं श्रुत्वा बेतालः प्रसन्नः अभवत्। किन्तु सः विक्रमस्य समीपे स्थातुं न इच्छन् पुनः आकाशे उत्पत्य वृक्षस्य तने आरुरोह।
एवं पुनः विक्रमस्य सम्मुखे नूतना समस्या उपस्थिताभवत्।
बालपाठकानां कृते विचारणीयम्
भवतः मतं किम्?
विक्रमस्य उत्तरं युक्तियुक्तम् आसीत् वा?
अथवा राजकुमारः एव पापी आसीत्, यतः सः राजकुमार्याः विरुद्धं मिथ्यारोपं कृतवान्?
चिन्तयतु, तर्कयतु, स्वमतं च लिखतु!
