बेतालः कथां कथयति…
एकस्मिन् समये चन्द्रकान्तनामकः राजा आसीत्। सः अत्यन्तं वीरः दयालुः च राजा आसीत्। सः स्वप्रजानां सम्यक् पालनं करोति स्म। तस्य राज्ये सर्वे जनाः सुखेन शान्त्या च निवसन्ति स्म।
एकदा कश्चित् रक्षकः राज्ञः समीपम् आगत्य अवदत्, “महाराज! अस्माकं सैनिकान् सावधानान् कर्तुं भवान् आदेशं ददातु। शत्रवः कतिपयेषु दिनेषु अस्माकं राज्यम् आक्रान्तुं शक्नुवन्ति।”
राजा चन्द्रकान्तः अपृच्छत्, “भवान् कथं पूर्वमेव जानाति यत् शत्रवः अस्मान् आक्रामिष्यन्ति?” रक्षकः किमपि न प्रत्युवाच।
कतिपयानि दिनानि व्यतीतानि। सहसा समीपस्थराज्यस्य शत्रवः चन्द्रकान्तस्य राज्यम् आक्रामन्। किन्तु राज्ञः सैनिकाः पूर्वमेव सावधानाः आसन्। ते वीरतया युद्धं कृत्वा शत्रून् पराजितवन्तः। तदा राज्ञः रक्षकस्य वचनं स्मृतम्।
युद्धे समाप्ते सति राजा राजप्रासादं प्रत्यागतवान्। रात्रौ शय्यायां विश्रामं कुर्वन् सः चिन्तितवान्, “श्वः अहं तस्मै रक्षकाय उत्तमं पारितोषिकं दास्यामि।”
अग्रिमे दिने राजा तं रक्षकम् आहूयितवान्। रक्षकः पारितोषिकं प्राप्तुं प्रसन्नतया राज्ञः समीपम् आगतवान्। राजा तस्मै सहस्रं स्वर्णमुद्राः प्रदाय अपृच्छत्, “भवान् कथं ज्ञातवान् यत् शत्रवः अस्माकं राज्यम् आक्रामिष्यन्ति?”
रक्षकः प्रत्यवदत्, “महाराज! अहं स्वप्नेषु भविष्ये घटमानानि घटनानि द्रष्टुं शक्नोमि। तस्यां रात्रौ रात्रिप्रहरणकार्यं कुर्वन् अहम् एकं स्वप्नम् अपश्यम्। तस्मिन् स्वप्ने शत्रवः अस्माकं राज्यम् आक्रामन्ति स्म।”
राजा तस्य वचनं श्रुत्वा प्रसन्नः अभवत्। सः रक्षकाय सहस्रं स्वर्णमुद्राः दत्तवान्। किन्तु सहसा सः अवदत्, “भवता अस्मान् सावधानान् कृत्वा उत्तमं कार्यं कृतम्। तथापि अद्यप्रभृति भवान् रक्षकपदात् निष्कासितः।”
राज्ञः निर्णयं श्रुत्वा सर्वे जनाः आश्चर्यचकिताः अभवन्। किन्तु राज्ञः निर्णयस्य कारणं पृच्छितुं कस्यापि साहसं न अभवत्। रक्षकः तु अवदत्, “आम् महाराज! अहं दण्डनीयः अस्मि।” इति उक्त्वा सः तत्रतः प्रस्थितवान्।
बेतालस्य प्रश्नः
बेतालः राजा विक्रमम् अपृच्छत् —
“हे राजन् विक्रम! यः रक्षकः शत्रूणां पराजये राज्ञः साहाय्यं कृतवान्, तं राजा चन्द्रकान्तः रक्षकपदात् किमर्थं निष्कासितवान्?”
विक्रमस्य उत्तरम्
राजा विक्रमः बहु चिन्तयित्वा अवदत् —
“हे बेताल! रक्षकस्य प्रमुखं कर्तव्यं राजप्रासादस्य द्वारस्य रक्षणम् अस्ति। रक्षकः स्वयम् अवदत् यत् सः रात्रौ स्वकर्तव्यं कुर्वन् स्वप्नम् अपश्यत्। अतः राज्ञः मनसि एषा धारणा जाता यत् रक्षकः द्वाररक्षणसमये निद्रां कुर्वन् आसीत्।
यद्यपि तस्य सूचनया राजा शत्रून् पराजेतुं समर्थः अभवत्, तथापि रक्षकः स्वकर्तव्यं सम्यक् न निर्वाहितवान्। अतः राजा तं रक्षकपदात् निष्कासितवान्।”
विक्रमस्य उत्तरं श्रुत्वा बेतालः पुनः वृक्षम् उद्दिश्य अदृश्यः अभवत्।
